MdL architecten
Admiraliteitskade 89b
3063 EG Rotterdam
info@mdlarchitecten.nl

t 010 4781414
f 010 4765653

MdL Excursie China

05.11.10

Dé plaats waar op dit moment veel gebouwd wordt is China. In oktober 2010 is MdL gaan kijken hoe steden aan die kant van de wereld zich ontwikkelen.

Dat er in China met andere ogen naar de gebouwde omgeving wordt gekeken dan in Europa is de eerste avond in Shanghai direct duidelijk. Bouwwerken in de stad tellen 's avonds alleen mee als ze uitbundig verlicht zijn (foto 1). Vermaakt worden is belangrijk. De meeste gebouwen worden daarom niet aangelicht om de architectuur te benadrukken maar om de kijker te vermaken met veel kleur en veel actie als resultaat. Bewegende lichtpatronen, verlopende kleuren en nog veel meer zaken worden ingezet om van de stad een theater te maken.

Vanaf begin jaren '90 neemt de bouw in China explosief toe. Het tempo is zo hoog dat het moeilijk lijkt om weloverwogen stedenbouwkundige toekomstvisies te ontwikkelen. Kwantiteit en kwaliteit lopen niet parallel.

In steden worden oude buurten platgegooid (foto 2, Shanghai) en herontwikkeld. Bestaande laagbouw, soms met een nog bijna dorpse structuur, grenst voortaan direct aan nieuw gerealiseerde hoogbouw (foto 3, Shanghai). Door de snelheid van slopen/bouwen en de niet integrale aanpak op stedenbouwkundig niveau is een grote ingreep, als bijvoorbeeld een groenzone, nauwelijks mogelijk. Dit zorgt voor een versnipperd stadsbeeld met een almaar uitdijende bouwmassa waar het moeilijk is om identiteit te vinden op stedenbouwkundig niveau.

Tijdens een treinreis door het land wordt het beeld bevestigd dat er China een land van uitersten. Er is een groot contrast tussen stad en platteland waar de tijd heeft stilgestaan en burgers letterlijk minder rechten hebben dan stedelingen. De buitenwijken van de vele miljoenensteden tonen geen overgangszone voor een middenklasse. Deze uitgestrekte gebieden zijn met name volgezet met armoedige woonkazernes, veelal stammend uit de communistische tijd. De meer recent gerealiseerde hoogbouw is voornamelijk voor de (nieuwe) rijken.

Culturele rijkdom is gelukkig ook bewaard gebleven. De Verboden Stad toont de prachtig vormgegeven rijkdom van de oude Chinese Dynastieen. Bij een bezoek aan de oude stad valt direct op dat er de hoofdstroom bezoekers over een aangegeven weg in het midden loopt en grote delen van de openbare ruimte lijken verlaten. De reden hiervoor is dat Chinese bezoekers, in tegenstelling tot enkele buitenlanders, niet van de voorgestelde paden afwijken (foto 4, Beijing). Het is niet verboden maar men volgt automatisch de door de overheid aangegeven weg. Het lijkt een houding te zijn vanuit de tijd van Confusius en daarbij speelt het Taoisme hierbij een rol (accepteer je lot). Wellicht kan hiermee deels verklaard kan worden waarom het schrijnende verschil tussen de grote arme massa aan de ene kant en de enorme geetaleerde rijkdom aan de andere kant kan blijven bestaan.

Veel uit de Chinese oudheid is door de snelle ontwikkeling en bijbehorende andere prioriteiten verloren gegaan of ontdaan van zijn authenticiteit. De Chinese Muur (foto 5) staat nog voor een belangrijk deel, anders dan de stadsmuur van Beijing. Slechts een aantal decennia geleden is deze gesloopt om ruimte te maken voor een bereikbaar stadshart. De Jaden Boeddha tempel is een voorbeeld van een monument dat simpelweg verplaatst is naar een andere wijk (foto 6) omdat dit beter uitkwam. Gelukkig is er recent meer aandacht voor monumenten maar ook voor oude structuren, zoals het leven in de laagbouw wijken (Hutongs).

Behalve grootschalige hoogbouw ontwikkelingen is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor projecten waar in plaats van kwantiteit met nadruk kwaliteit in architectuur telt. Het gastheer willen zijn voor de wereldtentoonstelling 2010 in Shanghai is hier een voorbeeld van (foto 7, het Holland Paviljoen van John Körmeling / foto 8, het UK paviljoen van Thomas Heatherwick).

in Beijing zijn er voor de Olympische spelen een aantal gebouwen gerealiseerd waar gekozen is voor hoge kwaliteit. Het zijn nog vaak westerse architecten die voor deze belangrijke bouwwerken worden gevraagd (foto 9, links het Olympisch stadion van Herzog en de Meuron, en rechts de Olympische Zwemhal van PTW architects). De toekomstig hoogste toren van Shanghai zal echter van meer dan gemiddelde kwaliteit zijn en is door de Chinese Architect Pei ontworpen. 

Architectonisch zie je regelmatig dat wel een modern uitstraling is gerealiseerd maar niet de complexiteit van het moderne bouwen goed is doorgrond. Dit toont zich bijvoorbeeld in details die wel het uiterlijk ondersteunen maar niet de bijbehorende bouwfysische kwaliteit hebben (foto 10, links). Daarnaast zorgt het regelmatig afwezig zijn van geintegreerde aircosystemen, het soms ontbreken van een glasbewassingsinstallatie voor hoogbouw en het niet goed afstemmen van programma en vorm voor ad hoc aanpassingen en een te snelle veroudering en verarming van de bouwwerken.

Op een minder complexe schaal zijn juist prachtige, goed functionerende produkten te vinden. Een voorbeeld is de verrijdbare maar zware afzetting (foto 10, rechts) die ervoor zorgt dat gebouwen overdag niet achter afwerende permanente hekwerken liggen. Hierdoor blijven ze veel meer een onderdeel van de stad. Produkten kunnen in allerlei testvormen en -fases worden uitgeprobeerd. Als blijkt dat ze niet goed functioneren kunnen ze keer op keer vervolmaakt worden omdat arbeid goedkoop is.

Wat met name bij blijft zijn de contrasten en mogelijkheden van het land. Ondanks dat kwaliteit minder evident zichtbaar is dan kwantiteit is China een architectuurbezoek meer dan waard gebleken.

Verlichting Shanghai